Quảng cáo có thể giới thiệu sản phẩm đến người tiêu dùng nhưng quảng cáo cũng có thể như con dao hai lưỡi khiến người tiêu dùng “chết” vì sự thổi phồng quá đáng, nói không thành có, có ít xít ra nhiều…. Trong thời đại gi gỉ gì gi cũng được quảng cáo như ngày hôm nay, “chết” vì quảng cáo không còn là chuyện lạ…

Nói không thành có

Bà Phạm Bích Liên, 70 tuổi, ở phố Hàng Da, Hà Nội, mặc dù đã nghỉ hưu và không có thu nhập gì ngoài  lương hưu, thế nhưng sau khi xem quảng cáo trên truyền hình cáp về chiếc vòng với thành phần 100% titan, germanium, gắn đá từ tính có khả năng chống bức xạ, từ trường, lại còn hạ huyết áp, chống mệt mỏi… đã bán đi 2 chỉ trong số vàng dành dụm được suốt thời gian đi làm để sắm một cặp vòng titan cho bà và ông cùng đeo.

Bà bảo, với số tiền gần 1,7 triệu đồng mà mua được một cặp vòng vừa chữa được bách bệnh, đặc biệt là căn bệnh cao huyết áp của bà lại vừa như một món trang sức làm đẹp vì có hình Phật Bà Quan Âm rất phù hợp với người già thì chẳng có gì là đắt.

Bà nói thêm: “Người ta tốn tiền tấn kia mà còn không chữa trị được bệnh thì đôi vòng gần 2 triệu đồng lại chữa được đủ bệnh, tiếc gì”. Biết chuyện, con gái bà can ngăn và khuyên nhủ bà đừng mua  cũng như đừng tin vào quảng cáo vì chẳng có vòng nào giá rẻ mà lại chữa được nhiều bệnh đến thế.

Nhưng bà nói: “Trên tivi, một ngày đếm không biết bao nhiêu lần quảng cáo, mỗi lần quảng cáo thời gian lại kéo dài đến 3 phút, hơn nữa người quảng cáo lại là một doanh nhân hẳn hoi thì tại sao lại không tin. Không tin truyền hình thì tin ai?”.

Cũng như bà Liên, nhiều người dân khác ở Hà Nội đã trở thành khách hàng sử dụng vòng titan, trong đó đặc biệt có nhiều người đang làm việc tại các công sở thường xuyên tiếp xúc với máy tính, điện thoại di động… Như vợ chồng chị Nguyễn Hồng Anh, cùng làm việc ở một doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam, máy tính và điện thoại di động là phương tiện sử dụng hàng ngày của anh chị.

Cũng do xem quảng cáo và nghĩ: “Nhà đài đã quảng cáo thì phải là sản phẩm có chất lượng. Nếu không có chất lượng nhà đài không thể quảng cáo được vì thủ tục ký kết hợp đồng rất chặt chẽ, chuyên nghiệp” nên anh chị quyết định mua một cặp vòng titan để đeo. Chị Hồng Anh kể, anh chị còn được khuyến mại thêm 2 chiếc mặt Phật Bà Quan Âm.

Không chỉ bà Liên, vợ chồng chị Hồng Anh mà khắp nơi trên toàn quốc đã có rất nhiều người sử dụng vòng titan với niềm tin gửi gắm vào nhà đài hay những cơ quan truyền thông quảng cáo khác. Đã có tới 13 chi nhánh của Công ty Kinh doanh vòng titan là Công ty TNHH Special TV Shopping (STVS), ở Khu đô thị Văn Quán, Hà Nội  được thành lập tại các tỉnh, thành phố như TP HCM, Cần Thơ, Vũng Tàu, Huế, Đà Nẵng, Hải Phòng, Thái Nguyên, Phú Thọ… để kinh doanh sản phẩm. Ngoài ra, chưa kể đến Công ty Thịnh Phát và Công ty Happy Shopping ở TP HCM cũng là các nhà phân phối sản phẩm này.

Thông qua mạng lưới kinh doanh ấy, có thể thấy lượng khách hàng tiêu thụ vòng titan khổng lồ tới mức nào. Theo thông tin từ một đài truyền hình địa phương, kinh phí quảng cáo vòng titan với thời lượng 180 giây mỗi lần và kéo dài trong 3 tháng liên tục  vào khoảng 500 – 600 triệu đồng. Nhưng sản phẩm vòng titan không chỉ được quảng cáo ở  một đài truyền hình. Rất nhiều cơ quan khác nữa cũng quảng cáo, truyền bá hình ảnh, giới thiệu sản phẩm.

Cho nên, số tiền chi cho quảng cáo là rất lớn. Thử hỏi, nếu không thu được  lợi nhuận khổng lồ thì làm sao doanh nghiệp dám chi một số lượng tiền quảng cáo lớn đến như vậy. Qua điều tra giá nhập mỗi chiếc vòng chỉ 4.000 đồng nhưng đã được bán ra với giá “cắt cổ”: 1,7 – 2 triệu đồng/cặp. Tính ra gấp khoảng 200 lần so với giá nhập khẩu. Trở lại câu chuyện của bà Liên, tưởng rằng mua vòng titan để hạ huyết áp.

Nhưng khi Viện Khoa học Mỏ Luyện kim thông báo kết quả mà họ giám định được rằng, vòng titan thực chất chỉ có 2,8% titan, 71,31% thành phần là sắt, còn lại  là tạp chất, không có germanium và giá tiền thực tế chỉ 4.000 đồng/chiếc thì  huyết áp của bà tăng vùn vụt vì tiếc của. Còn vợ chồng chị Hồng Anh không dám đeo vòng titan nữa mà phải giấu biệt đi vì e ngại ai biết chuyện lại cười  cho mất tiền mà còn bị lừa

Nhưng không chỉ có vòng titan, cách đây chưa lâu, người tiêu dùng cũng bị các nhà sản xuất, kinh doanh sữa bột và nước “qua mặt” bằng quảng cáo. Người ta quảng cáo 100% sữa tươi nguyên chất đóng hộp hay sữa bột được sản xuất với công thức tiên tiến, chỉ số đạm cao, nhiều năng lượng…

Thế nhưng khi một số cơ quan chức năng của ngành y tế như Viện Vệ sinh y tế công cộng TP HCM, Cục Vệ sinh an toàn thực phẩm… tiến hành kiểm định chất lượng sản phẩm đã phát hiện sữa tươi nguyên chất đóng hộp thực chất chỉ là sữa hoàn nguyên hay rất nhiều sữa bột nghèo đạm, kém chất lượng không đúng như quảng cáo.

Điển hình như sữa bột béo Hà Lan dành cho trẻ 2 tuổi trở lên của Công ty TNHH Tân Thanh Ngọc, mặc dù công bố chỉ số đạm là 5% nhưng thực tế kiểm tra chỉ có 0,5 % đạm. Hay sản phẩm sữa nguyên kem New Milk cũng của công ty này chỉ có 5,81% hàm lượng đạm trong khi con số công bố gấp 4 lần chỉ số ấy. Tương tự, sữa nguyên kem New Zealand, đạm thật trong sữa chỉ có 3,46%. Còn ghi trên bao bì tới 9%….

Hoặc sữa Mỹ Intellac dùng cho trẻ đang phát triển và người già yếu, kết quả kiểm định chỉ có 1,11% hàm lượng đạm, ghi trên bao bì 29%… người tiêu dùng mua sản phẩm dựa trên niềm tin, cơ quan truyền thông đã quảng cáo thì chất lượng sản phẩm chắc chắn phải được bảo đảm vì thủ tục ký kết hợp đồng  quảng cáo chặt chẽ lắm, không có đủ giấy tờ chứng minh làm sao mà quảng cáo được. Thế nhưng thực tế thì không phải vậy.

Trong cơ chế thị trường như hiện nay, quảng cáo là việc làm tất yếu để các doanh nghiệp giới thiệu, quảng bá sản phẩm đến người tiêu dùng. Nhưng đã xuất hiện nhiều quảng cáo mà nội dung “đại ngôn”, thổi phồng quá đáng… Như Phòng khám Đông y Trung Quốc chẳng hạn.

Theo đánh giá của Bộ Y tế thì: “Nhiều phòng chẩn trị y học cổ truyền có thầy thuốc Trung y Trung Quốc tham gia hành nghề đã quảng cáo không trung thực, quá vi phạm chuyên môn cho phép đồng thời còn sử dụng cả hình thức người bệnh cảm ơn để quảng cáo cho mình. Vì tin vào những lời quảng cáo đó mà một số người bệnh đã “tiền mất tật mang”.

Cơ quan truyền thông cũng phải chịu trách nhiệm

Tất cả những quảng cáo thổi phồng, nói không thành có…  trên đây, trách nhiệm đầu tiên thuộc về doanh nghiệp. Đây có thể coi là hành động gian lận thương mại, lừa đảo khách hàng… của doanh nghiệp. Nhưng, bên cạnh đó cũng cần nói đến vai trò của các cơ quan truyền thông trong việc quảng bá, giới thiệu sản phẩm.

Nếu đúng theo quy trình mà Pháp lệnh quảng cáo đã quy định, khi quảng cáo sản phẩm, doanh nghiệp quảng cáo sản phẩm đó phải xuất trình giấy phép đăng ký kinh doanh, chứng nhận chất lượng sản phẩm của cơ quan thẩm định thuộc Nhà nước (tùy theo từng sản phẩm, sản phẩm của ngành nào sẽ do cơ quan Nhà nước thuộc ngành ấy chứng nhận).

Riêng đối với những sản phẩm liên quan đến ngành y tế, nếu quảng cáo, phải thông báo đầy đủ nội dung sản phẩm quảng cáo với Bộ Y tế hoặc Sở Y tế (nếu Bộ Y tế ủy quyền). Bộ Y tế cho phép, mới được quảng cáo. Tuy nhiên, đối chiếu quy trình này, với thủ tục đăng ký quảng cáo hiện nay tại nhiều cơ quan truyền thông thì nhiều khâu bị “đốt cháy giai đoạn”.

Quảng cáo vòng titan là một ví dụ. Khi đến một số báo hình, báo mạng để ký kết hợp đồng dịch vụ quảng cáo, chứng nhận chất lượng sản phẩm duy nhất mà Công ty STVS trình ra là bản “Báo cáo kiểm tra đo lường” bằng tiếng Trung Quốc của tổ chức có tên “SGS”, địa chỉ 196 Kezhu, Scientech Park Guangzhou Economic and Technology Development District Guangzhou, China, thực hiện ngày 3/11/2008, số: GZ0810148345/CHEM do Kỹ sư Huang Fang, Sunny ký tên.

Bản báo cáo này được STVS dịch sang tiếng Việt ngày 5/10/2009 tại Phòng Tư pháp quận Đống Đa, Hà Nội. Ngoài ra, không có một chứng nhận nào của cơ quan có thẩm quyền trong nước, đặc biệt là của Bộ Y tế. Ngay như Vụ Trang thiết bị và Công trình y tế cho biết, mặc dù được quảng cáo như một thiết bị y tế nhưng họ hoàn toàn không nhận được thông tin nào về sản phẩm vòng titan.

Thế mà nhiều cơ quan truyền thông vẫn ký kết hợp đồng quảng cáo vòng titan cho các công ty kinh doanh nó. Vậy mục đích của việc thực hiện quảng cáo này không còn cách nào khác để hiểu ngoài lý do: vì tiền! Và khi đã thực hiện quảng cáo vì tiền thì rõ ràng một số cơ quan truyền thông đã “đồng lõa” với doanh nghiệp lừa đảo, gây thiệt hại cho khách hàng

Theo ANNINHTHEGIOI